Theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, xe đạp điện được xếp vào nhóm xe thô sơ, cùng nhóm với xe đạp truyền thống. Điểm nhận diện quan trọng nhất của xe đạp điện là bắt buộc phải có bàn đạp và người điều khiển vẫn có thể đạp xe bằng sức người khi cần. Động cơ điện chỉ đóng vai trò hỗ trợ, với vận tốc thiết kế tối đa không vượt quá 25 km/h.

Trong khi đó, xe máy điện lại được xếp vào xe cơ giới. Loại xe này không có bàn đạp, vận hành hoàn toàn bằng tay ga, tốc độ cao hơn và tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn khi tham gia giao thông. Chính vì sự khác biệt này, pháp luật mới quy định người dưới 16 tuổi không được phép điều khiển xe máy điện, nhưng vẫn được đi xe đạp điện đúng chuẩn.

Sự nhầm lẫn phổ biến hiện nay xuất phát từ kiểu dáng. Nhiều mẫu xe đạp điện được thiết kế giống hệt xe tay ga, chạy êm và ít phải đạp, khiến phụ huynh lẫn học sinh dễ nghĩ rằng xe điện nào cũng như nhau. Thậm chí, có những mẫu xe máy điện được gắn bàn đạp mang tính hình thức để dễ bán cho học sinh. Nếu không phân biệt kỹ, người mua rất dễ chọn nhầm xe và vô tình vi phạm quy định về độ tuổi khi tham gia giao thông.

Theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, pháp luật hiện hành không quy định độ tuổi tối thiểu đối với người điều khiển xe đạp điện. Điều này có nghĩa là, xét thuần túy về mặt pháp lý, trẻ em dưới 16 tuổi vẫn được phép đi xe đạp điện khi tham gia giao thông, miễn là phương tiện đó đúng chuẩn xe đạp điện theo quy định.

Lý do nằm ở cách phân loại phương tiện. Xe đạp điện được xếp vào nhóm xe thô sơ, tương tự xe đạp thường. Vì không phải là xe cơ giới, nên pháp luật không đặt ra hàng rào độ tuổi như đối với xe máy điện hay xe mô tô. Đây cũng là cơ sở pháp lý trả lời cho thắc mắc phổ biến như: mấy tuổi được chạy xe đạp điện hay bao nhiêu tuổi đi xe đạp điện thì không bị phạt.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng luật không cấm không đồng nghĩa với khuyến khích sử dụng sớm. Các cơ quan chức năng và chuyên gia an toàn giao thông đều khuyến nghị độ tuổi phù hợp để học sinh tự điều khiển xe đạp điện là từ bậc trung học cơ sở (khoảng 11–12 tuổi trở lên), khi đã đủ thể chất, kỹ năng quan sát và ý thức chấp hành luật giao thông. Hiểu đúng quy định này sẽ giúp phụ huynh yên tâm hơn và tránh rủi ro pháp lý không đáng có.

Trong rất nhiều trường hợp ngoài thực tế, người bị xử phạt nặng nhất lại không phải là học sinh, mà chính là phụ huynh – người giao xe. Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 đã làm rõ trách nhiệm này để chấm dứt tình trạng phạt cho có đối với trẻ em, nhưng bỏ ngỏ trách nhiệm của người lớn.

Cụ thể, nếu học sinh chưa đủ 16 tuổi điều khiển xe máy điện (không phải xe đạp điện đúng chuẩn), lực lượng CSGT vẫn sẽ lập biên bản vi phạm. Tuy nhiên, do chưa đủ tuổi chịu trách nhiệm hành chính đầy đủ, các em thường chỉ bị cảnh cáo, nhắc nhở, tạm giữ phương tiện và thông báo về gia đình hoặc nhà trường. Phần đau thật sự nằm ở phía sau.

Theo quy định, phụ huynh hoặc người giám hộ giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển sẽ bị xử phạt tiền, với mức phổ biến từ 800.000 đến 1.000.000 đồng đối với cá nhân. Nếu phương tiện gây tai nạn nghiêm trọng, trách nhiệm của người giao xe còn có thể bị xem xét ở mức độ cao hơn, thậm chí liên quan đến trách nhiệm hình sự.

Điều đáng nói là nhiều phụ huynh không cố tình vi phạm, mà mua nhầm xe máy điện đội lốt xe đạp điện cho con đi học. Đến khi bị xử phạt mới vỡ lẽ rằng: sai không nằm ở tuổi của con, mà ở loại xe đã giao. Vì vậy, hiểu đúng quy định và chọn đúng phương tiện ngay từ đầu chính là cách tốt nhất để phụ huynh bảo vệ con mình – cả về pháp lý lẫn an toàn giao thông.

Để học sinh đi xe đạp điện không vi phạm quy định về độ tuổi và phụ huynh không rơi vào tình huống bị phạt oan, việc chọn đúng xe ngay từ đầu là yếu tố then chốt. Trên thị trường hiện nay, ranh giới giữa xe đạp điện và xe máy điện rất dễ bị làm mờ, nên phụ huynh cần chú ý một số điểm quan trọng sau.

Trước hết, xe đạp điện bắt buộc phải có bàn đạp và đạp được thực sự. Bàn đạp không chỉ để cho có mà phải vận hành được như xe đạp thường khi tắt điện hoặc hết pin. Những mẫu xe có bàn đạp gắn cho đủ hình thức rất dễ bị xem là xe máy điện khi kiểm tra thực tế.

Thứ hai, cần kiểm tra tốc độ thiết kế và công suất động cơ. Xe đạp điện đúng chuẩn chỉ chạy tối đa 25 km/h. Nếu xe chạy nhanh hơn, dù có bàn đạp, vẫn có nguy cơ bị xếp sai loại phương tiện.

Thứ ba, hãy xem kỹ tem hợp quy và thông tin kỹ thuật trên khung xe. Trên tem phải ghi rõ loại phương tiện là xe đạp điện, không phải xe máy điện.

Cuối cùng, phụ huynh nên ưu tiên các thương hiệu uy tín, công bố thông số minh bạch, thay vì chọn xe kiểu dáng giống xe tay ga chỉ vì đẹp và tiện. Chọn đúng xe không chỉ giúp con đi học đúng luật, mà còn là cách thiết thực nhất để đảm bảo an toàn và tránh rủi ro pháp lý cho cả gia đình.

Bao nhiêu tuổi được đi xe đạp điện?

• Theo quy định pháp luật hiện hành, xe đạp điện không giới hạn độ tuổi người điều khiển. Trẻ em dưới 16 tuổi vẫn được đi xe đạp điện hợp pháp, miễn là phương tiện đúng chuẩn xe đạp điện (có bàn đạp, tốc độ không quá 25 km/h).

12 tuổi có được đi xe đạp điện không?

• Có. Học sinh khoảng 11–12 tuổi được phép đi xe đạp điện nếu xe đáp ứng đúng tiêu chuẩn kỹ thuật. Tuy nhiên, phụ huynh nên cân nhắc thêm về thể chất, kỹ năng quan sát và ý thức chấp hành luật giao thông của trẻ để đảm bảo an toàn.

Mấy tuổi thì không được đi xe đạp điện?

• Pháp luật không cấm độ tuổi cụ thể đối với xe đạp điện. Trường hợp bị xử phạt thường không phải do “chưa đủ tuổi”, mà do đi nhầm xe máy điện.

Đi xe đạp điện có cần bằng lái không?

• Không. Xe đạp điện được xếp vào xe thô sơ, nên không cần giấy phép lái xe.

Vì sao nhiều học sinh vẫn bị phạt khi đi xe đạp điện?

• Nguyên nhân phổ biến là sử dụng xe máy điện trá hình xe đạp điện: không có bàn đạp thật, chạy nhanh hơn 25 km/h hoặc kiểu dáng giống xe tay ga. Khi đó, phương tiện bị xếp vào xe máy điện và áp dụng quy định độ tuổi nghiêm ngặt hơn.