Xe điện có thể phát thải vòng đời thấp hơn 73% xe xăng

Phân tích của ICCT cho thấy mức phát thải vòng đời của xe điện chạy pin (BEV) thấp hơn xe xăng ở nhiều kịch bản sử dụng, dù mức chênh lệch phụ thuộc vào nguồn điện.

Các phân tích của Hội đồng Quốc tế về Giao thông sạch (The International Council on Clean Transportation – ICCT) cho thấy tại châu Âu, xe điện chạy pin (BEV) có lợi thế so với xe động cơ đốt trong khi tính tổng phát thải từ sản xuất đến hết vòng đời sử dụng.

Tuy nhiên, kết quả trên không giống nhau ở mọi thị trường, bởi mức phát thải còn phụ thuộc vào từng dòng xe, công nghệ, quá trình sản xuất pin, nguồn điện nơi sạc xe, quãng đường vận hành…

“Trả nợ” carbon sau khoảng 17.000 km

Một trong những lập luận phổ biến đối với xe điện là quá trình sản xuất, đặc biệt là pin, tạo ra lượng phát thải lớn hơn so với xe sử dụng động cơ đốt trong.

Theo phân tích vòng đời được ICCT công bố năm 2025, một chiếc BEV bán tại châu Âu có lượng phát thải trong giai đoạn sản xuất cao hơn khoảng 40% so với xe xăng tương đương. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến quá trình sản xuất pin và khai thác, chế biến các nguyên vật liệu đầu vào.

Tuy nhiên, khoảng cách này được thu hẹp khi xe bắt đầu vận hành. Theo ICCT, một chiếc BEV sử dụng điện từ cơ cấu nguồn điện trung bình của EU cần khoảng 17.000 km để bù đắp lượng phát thải bổ sung phát sinh trong quá trình sản xuất. Sau mốc này, lượng phát thải tích lũy của xe điện thấp hơn xe xăng và khoảng cách tiếp tục mở rộng trong phần đời còn lại của xe.

Thời gian để bù đắp lượng phát thải sản xuất có thể ngắn hơn tại những nơi sử dụng nguồn điện có cường độ carbon thấp, chẳng hạn các hệ thống điện có tỷ trọng thủy điện hoặc năng lượng tái tạo cao.

Xe điện giảm 73% phát thải vòng đời

Trong nghiên cứu của ICCT với dòng xe con cỡ trung được bán và sử dụng tại EU, lượng phát thải khí nhà kính trong toàn bộ vòng đời của BEV (cơ cấu điện trung bình được dự phóng giai đoạn 2025-2044) là khoảng 63 gram CO2 tương đương cho một km.

Con số này thấp hơn 73% so với mức khoảng 235 gram CO2 cho một km của xe xăng tương đương. Nếu xe được sạc hoàn toàn bằng điện tái tạo, phát thải vòng đời giảm còn khoảng 52 gram CO2 một km, thấp hơn 78% so với xe xăng. Trong cùng phân tích, xe hybrid (HEV) có lượng phát thải vòng đời thấp hơn khoảng 20% so với xe xăng, trong khi loại hybrid cắm sạc ngoài (PHEV) thấp hơn khoảng 30%.

Lợi thế của BEV không chỉ đến từ việc không phát thải khí tại ống xả khi vận hành. Phần chênh lệch lớn hơn được tạo ra khi lượng phát thải trong quá trình sử dụng được cộng dồn qua hàng chục nghìn km.

Lưới điện quyết định mức lợi thế

Nguồn điện là một trong những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả phát thải của xe điện.

Khi điện được sản xuất chủ yếu từ các nguồn có cường độ phát thải thấp như thủy điện, điện gió hoặc điện mặt trời, lượng phát thải liên quan đến mỗi km di chuyển của BEV giảm xuống. Ngược lại, tại những hệ thống điện phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch, lợi thế của xe điện bị thu hẹp. Khi cơ cấu nguồn điện chuyển dần sang các nguồn phát thải thấp, lượng phát thải vòng đời của những chiếc xe điện cũng có thể giảm theo.

Một yếu tố khác trong đánh giá vòng đời là thời gian sử dụng của phương tiện và pin. Pin xe điện không kết thúc giá trị sử dụng ngay khi bị thay thế, bởi một số bộ pin có thể tái sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau, như làm thiết bị lưu trữ năng lượng, đưa vào quy trình tái chế, thu hồi vật liệu…

Doanh số xe điện tăng nhanh

Xu hướng giảm phát thải trong giao thông diễn ra song song với tốc độ tăng trưởng của thị trường xe điện.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) mới đây đưa ra danh sách top 10 thị trường có thị phần xe điện hóa (gồm xe hybrid sạc ngoài – PHEV và xe điện chạy pin – BEV) trong tổng lượng xe mới bán ra thuộc hàng cao nhất toàn cầu. Hầu hết các nước trong top 10, trong đó có Việt Nam, có tốc độ tăng trưởng thị phần xe điện hóa khá nhanh, từ ngưỡng 10% năm 2020 tới 30% trở lên, thậm chí gần 70% vào 2025.

Việt Nam thuộc top đầu thế giới về độ phổ biến xe điện hóa, với thị phần chiếm 29% tổng lượng ôtô mới bán ra vào 2025. Mức độ phổ biến xe điện hóa tại Việt Nam 2025 cũng đồng thời dẫn đầu khu vực Đông Nam Á. Thái Lan là quốc gia tiệm cận với khoảng 25% xe mới bán ra là xe điện hóa. Nước này xếp thứ 11 trong danh sách các quốc gia có mức độ phổ biến xe điện hóa cao nhất thế giới.

Nếu chỉ xét xe BEV, năm 2020, doanh số loại xe này tại Việt Nam gần như bằng 0 khi thị trường chỉ mới bắt đầu manh nha. 5 năm sau, mảng xe BEV không chỉ tăng về lượng bán mà còn thu hút hàng chục thương hiệu mới tham gia, trong đó VinFast là đầu tàu. Với xe PHEV, lượng bán ra gần như không đáng kể so với BEV.

Tính đến tháng 7/2026, doanh số lũy kế mảng xe BEV của Việt Nam đạt 137.773 xe, tăng 74% so với cùng kỳ 2025, chiếm khoảng 35,5% tổng lượng xe mới bán ra. Trong khoảng hai năm trở lại đây, BEV là động lực tăng trưởng chính của ngành xe trong nước.

IEA dự đoán thị phần xe điện hóa nói chung tại Việt Nam có thể đạt mức 80% trong tổng lượng bán ra vào 2035, mức cao nhất tại khu vực Đông Nam Á. Những động lực thúc đẩy doanh số xe điện hóa đến từ việc giá xe càng dễ tiếp cận và các chính sách khuyến khích của nhà nước như miễn hoặc giảm thuế tiêu thụ đặc biệt, lệ phí trước bạ.

Quang Anh